Van moordenaar tot regionale held
Hoe kan een moordenaar uitgroeien tot een held? Historicus Libbe Henstra deed vijftien jaar onderzoek naar een geruchtmakende Groningse moordzaak. Volgende week promoveert hij en verschijnt het boek Het teken van het beest.
Legendevorming
IJje Wijkstra op één van de weinige foto’s die er van hem zijn gemaakt. De foto is genomen vóór 18 januari 1929
Op de koude ochtend van 18 januari 1929 worden vier agenten naar het huis van IJje Wijkstra gestuurd om zijn minnares op te halen, Aaltje Wobbes, die haar zes minderjarige kinderen had verlaten en bij IJje was ingetrokken. IJje laat zijn pasverworven vrouw niet meenemen en schiet alle vier de agenten dood, om hen daarna de keel door te snijden. Meer dan tachtig jaar na dato kwam historicus Libbe Henstra (1970) erachter dat er eigenlijk nooit gedegen onderzoek was gedaan naar de moordzaak. Henstra: ‘Het meeste wat erover is geschreven is zwaar onderhevig aan de legendevorming die al snel ontstond, met alle stereotypen die daarbij horen, zoals de tragische held en de verleidende vrouw.’
Omgeving
Henstra focust in zijn onderzoek, waaraan hij al tijdens zijn studie in Groningen (1992-1997) begon, vooral op de omgeving van de betrokkenen. ‘Eigenlijk was er alleen de legende,’ legt hij uit. ‘Ik vergelijk het met een theaterstuk waarin de hoofdpersonen bekend zijn, maar waarin hetgeen er in de coulissen gebeurt volledig duister is. Die duisternis – de omgeving – ben ik gaan invullen.’
Diep graven
Hard-boiled thriller of dissertatie? De waarheid ligt in het midden: een dissertatie die leest als een spannend boek.
Henstra deed onderzoek naar dorpsbewoners, naar collega’s van de betrokken agenten, naar jeugdvrienden van Wijkstra, naar eigenlijk alles waar hij zijn hand op wist te leggen. Zo ontstond langzaam een groot web waarin alles met alles verbonden bleek. Henstra: ‘Dat vond ik heel leerzaam; dat je om echt iets te vinden heel diep moet graven. Zo’n moord staat niet op zich, maar is eigenlijk onderdeel van de streekhistorie.’
Trieste samenloop van omstandigheden
Omdat er geen getuigen bij de moord aanwezig waren blijft het uiteindelijk gissen naar de volledige waarheid. Henstra vermoedt dat beide partijen, Wijkstra en het politiekorps, op de bewuste ochtend niet aan elkaar konden toegeven, om zo geen gezichtsverlies te hoeven lijden. ‘Wijkstra’s daad is onterecht opgevat als een aanval op het gezag, ‘vertelt Henstra, ‘waardoor hij in de regio als een held werd beschouwd. Uiteindelijk is het gewoon een trieste, ongelukkige samenloop van omstandigheden die hem dreef tot dat eerste schot. Daarna kon hij niet meer terug. En daar is niets heldhaftigs aan.’
Hard-boiled thriller
De titel, cover en zelfs de schrijfstijl van het boek doen af en toe vermoeden dat de lezer te maken heeft met een thriller die midden in de traditie van de Amerikaanse hard-boiled novels staat. Henstra: ‘Mijn ambitie was nooit een boek te schrijven voor de academische wereld. Het moest een verslag worden dat interessant is voor mijzelf, maar vooral ook voor de regio waar alles zich heeft afgespeeld. Ik ben blij dat dat gelukt is.’
Promotie
Het teken van het beest – IJje Wijkstra en de geschiedenis van de viervoudige politiemoord, 18 januari 1929
Drs. Libbe Henstra
Promotie op 27 maart, 16.15 uur, Academiegebouw te Rapenburg 73
Promotor: prof. Dr. H. Te Velde
(20 maart 2012/Coen van Beelen)
Links
Studeren in Leiden
Bachelor
Geschiedenis
Criminologie
Master
Geschiedenis
Criminologie