Verder kijken dan je eigen postzegel

Forum - 16 september 2010

Naar buiten toe zichtbaar maken waar Leiden goed in is. Dat was de gedachte toen het College van Bestuur in 2009 elf profileringsgebieden aanwees. Één daarvan is Global interactions of people, cultures and power, waarin met name historici, antropologen, archeologen en taalkundigen samenwerken. Leo Lucassen (hoogleraar Economische en sociale geschiedenis) was verantwoordelijk voor de snelle start van het profileringsgebied, samen met enkele collega’s uit andere vakgebieden.

door Martin Hulst 

“Leiden heeft internationaal een sterke naam als het gaat om kennis over niet-Europese werelddelen”, aldus Lucassen. “Die kennis is alleen erg versnipperd. Iedereen is baas van zijn eigen koninkrijkje en verbindingen door gezamenlijke vraagstellingen of thematiek zijn er nauwelijks. Dit profileringsgebied moet samenwerking systematisch mogelijk maken.”

Global interactions wordt een platform voor iedereen die zich binnen de universiteit bezighoudt met hoe mensen uit verschillende delen van de wereld elkaar cultureel, economisch en politiek beïnvloeden. Dat zijn met name historici, antropologen, taalkundigen en archeologen. Twee thema’s staan centraal: global heritage en migration.


Vergelijkend en interdisciplinair

Lucassen is voornamelijk geïnteresseerd in migratie, ondanks dat hij naar eigen zeggen wat dit betreft zelf één van de saaiste mensen is die je kunt bedenken. Ooit is hij vanuit Limburg naar Leiden gemigreerd, maar daarmee houdt het op. Professioneel 'interacteert' hij steeds meer global. Vorige week bezocht hij een congres in Taiwan, deze week ontmoet hij vakgenoten in Oostenrijk.

 Ook in dit nummer
Email uit Arbil: contact houden met een levende taal uit de oudheid

Lucasssen heeft een voorliefde voor vergelijkingen in ruimte en tijd. Lucassen: "Al vanaf mijn doctoraalscriptie doe ik vergelijkend onderzoek. Ik zie steeds weer hoeveel dat oplevert. Twintig jaar geleden dacht men dat migratie pas sinds de 18e en 19e eeuw een belangrijk fenomeen is, vooral in het Atlantische gebied. Een nieuw inzicht is dat migratie over culturele grenzen altijd al een grote bijdrage heeft geleverd aan de verandering van menselijke samenlevingen. De homo sapiens onderscheidt zich daarin van de andere soorten."

Een goed antwoord op grote vragen kun je volgens Lucassen niet geven vanuit één discipline. "Ik ben altijd geïnteresseerd geweest in bredere vragen dan die over mijn eigen unieke postzegel. In mijn vakgebied wordt veel gediscussieerd over economische groei. Waarom zijn bepaalde gebieden sneller gegroeid dan andere? Voor een antwoord op zo’n vraag heb je niet alleen economische gegevens nodig, maar kom je ook al gauw bij de antropologie. Voor onderzoek naar de invloed van de Islam heb je mensen nodig die ook iets weten over de Islam in Afrika en de Islam in Azië. En je hebt niet alleen mensen nodig die iets weten over de Islam van nu, maar ook van de 17e eeuw. In dit profileringsgebied komt deze kennis samen."

Snelheid
Het profileringsgebied is snel van de grond gekomen. Lucassen: "Ikzelf en ook de andere trekkers waren erg enthousiast over dit initiatief. Al voordat we het geld hadden ontvangen, zijn we begonnen met maandelijkse seminars. We hebben een heel divers palet van mensen gevraagd om over hun lopende onderzoeken te vertellen en die in een breder kader te zetten. Dat bleek goed te werken. De deelnemers vroegen: waarom was dit er niet eerder?"

Wapenfeiten
Binnen het profileringsgebied zijn deze maand vier AIO-projecten gestart. Elke AIO heeft begeleiders uit twee verschillende disciplines. Het onderzoek van Aniek Smit naar expats in Jakarta en in Den Haag wordt bijvoorbeeld begeleid door iemand van het Instituut voor Geschiedenis en iemand van Antropologie.

Deze maand wordt ook een postdoc aangenomen. Deze postdoc moet de motor worden van Global interactions, logistiek maar ook inhoudelijk. Lucassen: "We willen dat zijn of haar onderzoek een plaats krijgt in het profileringsgebied. De postdoc moet daarnaast nieuw onderzoek entameren, lijntjes leggen en congressen organiseren. Samen met de AIO’s moet hij of zij de kern van het gebied gaan vormen."

Om zoveel mogelijk te zoeken naar vragen die de verschillende vakgebieden binden is er in november een bijeenkomst met een aantal toponderzoekers uit het buitenland. Lucassen: "We hebben een soort denktank gecreëerd met beroemde geleerden uit de archeologie, antropologie en geschiedenis. Die komen een paar dagen met ons brainstormen. Van hen willen we horen of zij denken dat we ergens de boot hebben gemist."

Maatschappelijk relevant
Het onderzoek van Global interactions levert inzichten op die voor politiek en maatschappij belangrijk zijn. Lucassen: "Veel politici houden vast aan de eigen nationaliteit en willen migratie beperken. Op de lange termijn is dat dodelijk. De globalisering gaat door, of je het leuk vindt of niet. De kennis uit dit profileringsgebied laat zien dat we veel zouden hebben aan een open houding ten opzichte van het buitenland. Globalisering levert zeker niet alleen voordelen, maar je ogen sluiten en niet meedoen is de slechtste optie."

Nederland is een bijzonder geval, als het gaat om globalisering. Lucassen: "Wij hebben van alle ronden van globalisering uitermate geprofiteerd, zeker in de vroeg-moderne periode. Immigratie en culturele interactie leidt vaak tot innovatie. Wij moeten goed nadenken over hoe Nederland ook nu van de globalisering kan profiteren. Dat kan politieke implicaties hebben, bijvoorbeeld als het gaat om het binnenhalen van kenniswerkers."

Succes
Global interactions is een succes als mensen elkaar gemakkelijk vinden en daar onderzoek met meerwaarde uitkomt. Lucassen: “Nu moet je nog met het kapmes door de jungle heen, over vijf jaar moeten de paden duidelijk zijn. Het monodisciplinaire heb je nodig, maar het interdisciplinaire en comparatieve aspect zal alleen maar belangrijker worden. Leiden moet zich daarop goed voorbereiden. De uitdaging van dit profileringsgebied is ervoor te zorgen dat alle kikkers in de vijver niet voortdurend hun eigen kant uitspringen.”


Ook in dit nummer


Forum besteedde eerder aandacht aan de volgende profileringsgebieden:


Redactie Forum
Laatst Gewijzigd: 02-09-2011