door Willem B. Drees , vice-decaan en portefeuillehouder onderwijs

Studiesucces in het Hoofdlijnenakkoord
Op vrijdag 9 december 2012 werd het Hoofdlijnenakkoord van de gezamenlijke universiteiten en staatssecretaris Zijlstra bekend (zie: VSNU). Studiesucces lijkt het belangrijkste thema. Teveel studenten vallen uit, switchen van studie, of lopen aanzienlijke vertraging op. Het hoger onderwijs is te weinig intensief en uitdagend; de organisatie vaak te vrijblijvend. Studenten moeten worden gestimuleerd meer tijd aan hun studie te besteden. In het eerste jaar van de BA moeten studenten minstens 12 contacturen per week hebben. De universiteiten beloven zich in te spannen voor de kwaliteit van de docenten, met een groter aantal dat beschikt over de BKO (Basiskwalificatie onderwijs) en de invoering van de SKO (Senior Kwalificatie Onderwijs). De universiteiten zullen er voor zorgen dat het aantal studenten dat deelneemt aan een excellentieprogramma verdubbelt. Dat gaat bij ons om het honours college, waar dezer dagen de eerstejaars voor kunnen worden aangemeld. Het gaat ook om ons leadership programma in de MA, het Leiden University College The Hague, en wat mij betreft horen daar ook de onderzoeksmasters zeker bij. (Er komt een landelijke werkgroep die zich over de definitie van ‘excellentietrajecten’ gaat buigen.) De minister zal het mogelijk maken te experimenteren met een BSA in het tweede studiejaar. De aanmelddatum wordt 1 mei, zodat er ruimte is voor tijdige studiekeuzegesprekken. De HBO-propedeuse zal niet langer toelating geven tot het universitaire programma. De afzonderlijke universiteiten zullen over deze zaken nadere afspraken met de staatssecretaris maken; daar zullen streefcijfers bij horen. Het gaat ook ergens om: 5 % van het budget dat de universiteit voor onderwijs krijgt, voor de periode vanaf 2017, zal er van afhangen of we in de komende jaren onze afspraken hebben gerealiseerd.

De afspraken zijn een echo van de ambities die ook onze universiteit al enkele jaren expliciet heeft gemaakt, onder meer in de nota Studiesucces. We zagen verbetering van studiesucces toch al als nodig én wenselijk. Wenselijk, want maatschappelijk en menselijk is het vreemd dat zoveel geode scholieren vertraging oplopen, hun belangstelling verliezen, of afhaken. Dat is niet per se aan ons te verwijten; het heeft ook te maken met baantjes, met het sociale leven, en nog veel meer – maar we kunnen wel stappen zetten die maken dat de studie niet op de laatste plaats komt bij de afweging wat te doen. 

Website
Hoe gaan we aan een beter studiesucces werken? Begin november jl hebben het faculteitsbestuur, de leiding van de instituten, enkele opleidingsvoorzitters en studenten uit de Faculteitsraad bij elkaar gezeten om hierover te spreken. Een inleiding van de Rotterdamse Rector Magnificus Henk Schmidt gaf interessante aanknopingspunten. Uitstelgedrag blijkt een heel belangrijke factor; studenten zijn net als de wetenschappers ‘just in time’ managers; ik schrijf deze bijdrage ook op het laatste moment. En op dat laatste moment komt een intellectuele uitdaging (werkstuk of artikel schrijven, tentamen leren) soms net niet op tijd af. Het aanbieden van herkansingen is contra-productief, want het bevordert uitstelgedrag! Minder parallel aanbieden, en meer bloksgewijs het onderwijs organiseren, is gunstig. Compensatoir rekenen draagt er toe bij dat een eventuele uitglijder niet leidt tot herkansen – en dan weer problemen met een volgend vak – maar tot extra aandacht voor het volgende vak zelf. Het gaat niet om veel meer tijd in de collegezaal; met zo’n twaalf uur lijkt er een optimum  te zijn bereikt, mits het onderwijs met opdrachten en deeltoetsen ook zelfstudie bevordert. Voor meer inzicht in de factoren die studiesucces bepalen, is er de website www.studiesuccesho.nl, die gemaakt is door ons ICLON en vergelijkbare organisaties bij enkele andere universiteiten.

Afspraken en maatregelen
Na de jaarwisseling komt het faculteitsbestuur met een voorstel voor acties om het studiesucces te verbeteren. Die voorstellen zullen in de eerste maanden in onze faculteit besproken worden. Doel is om nog voor de zomer afspraken te maken, die dan ingaan per september 2013. Ook de universiteit als geheel zal komen met nieuwe maatregelen. Zo gaat het BSA omhoog (zodat studenten zoveel mogelijk als groep overgaan naar het tweede jaar), en zal door een BSA in het tweede jaar duidelijk worden gemaakt dat het doel voor het tweede jaar niet is om ‘nog maar 20 ec te halen zodat de P binnen is’, maar om weer een studiejaar geheel of vrijwel geheel af te ronden. Overleg is nog gaande, maar die kant gaat het wel op. Wat mij betreft is het tweedejaars BSA trouwens heel anders van aard dan het bekende BSA. In het eerstejaar is de intentie te stimuleren én te selecteren. Wie die horde genomen heeft, kan volgens ons de studie ook afmaken. Het tweedejaars BSDA spoort aan. De student die regelmatig werkt, en blijkens het eerstejaars BSA voldoende kwaliteit in huis heeft, zou dat tweede jaar en de verdere studie altijd moeten kunnen halen. Het gaat niet om meer dwangmaatregelen, maar om stimulerend onderwijs.

U allen dank ik voor uw inzet voor dat onderwijs, en wens ik een goede jaarwisseling, en dan weer een jaar met veel plezier in het onderwijs met onze studenten.