Een half jaar sabbatical in het regenachtige Nederland trekt niet iedereen. Maar volgens historicus Menachem Klein (1951), verbonden aan de opleiding Politicologie van de universiteit van Bar-Ilan (Israël), is het de perfecte omgeving om zich op zijn onderzoek te richten. Tijdens zijn verblijf hoopt hij de puntjes op de i te zetten voor zijn boek over de etnische relaties tussen Palestijnen en Joden. 

door Kimberly Camu

Waarom bent u naar Leiden gekomen?
"De Universiteit Leiden trok mij omdat het een van de leidende universiteiten is op het gebied van het Midden-Oosten en Islam-studies, het veld waar ik onderzoek naar doe. Ik wilde graag een sabbatical nemen in Europa om mijn boek af te kunnen schrijven. Mijn ervaring is dat ik als schrijver fysieke afstand moet hebben van mijn onderzoekonderwerp, om zo tot betere inzichten te komen. Nederland is daarbij ook een goede keuze, want het is hier zo rustig. Ten opzichte van Israël heb je hier veel minder last van straatgeluiden, zoals getoeter van auto’s en bussen. Leiden is ook een zeer dynamische stad, er lopen hier veel jongen mensen rond en de sfeer is erg relaxed."

Waar gaat uw onderzoek over?
"Ik heb de afgelopen tijd onderzoek gedaan naar drie verschillende steden, Jeruzalem, Jaffa en Hebron, over een periode van 150 jaar. In deze steden heb je interessante etnische relaties tussen de Joden en de Arabieren en tevens zijn het sleutelsteden; Jeruzalem en Hebron zijn allebei heilige steden, terwijl Jaffa een belangrijke havenstad is. Daarbij heb ik de dramatische veranderingen die in die tijd voorkomen onderzocht: van de val van het Ottomaanse Rijk, de bezetting door de Britten en de invloed van het nationalisme. Daarbij stel ik de vraag: wat is gebeurd met de identiteit van de mensen uit deze streek en wanneer is er een omslag gekomen?"

Wat is er vernieuwend aan uw onderzoek?
"In plaats van te kijken naar politieke bronnen, heb ik er juist bewust voor gekozen om te kijken naar primaire bronnen zoals dagboeken en memoires in het Hebreeuws en Arabisch. Dit leverde interessant, nieuw materiaal en het is een schat aan informatie. Daarnaast heb ik bewust gekeken naar een langere periode: vanaf het verval van het Ottomaanse Rijk tot nu. De meeste historici beginnen juist pas met het beschrijven van de geschiedenis vanaf de opkomst van het Zionisme en de Arabische Nationalistische Beweging, terwijl ik juist wil kijken hoe de etnische relaties voor die tijd waren. Was er een vacuüm na de val van het Ottomaanse Rijk? Of was er juist een combinatie van Joods-Arabische identiteit?"

"Na de val van het Ottomaanse Rijk was er ruimte voor een gedeelde Joods-Arabische identiteit, maar met de komst van westerse invloeden verandert de identiteit. Jaffa en Jeruzalem worden kosmopolitische steden, voor Israëlische begrippen dan. Daarna verandert de identiteit door de komst van het nationalisme na 1948. Maar dat probeer ik te ontkrachten in mijn onderzoek, want uit de bronnen blijkt dat bijvoorbeeld de Arabische jeugd in Jaffa zich minder verbonden voelde met de Palestijnse identiteit, maar zich juist meer aanpaste aan de heersende Israëlische identiteit. In de primaire bronnen komt naar voren hoe mensen hun leven zien, hun identiteit en dit is niet alleen sec Joods of Arabisch. Dit zijn interessante gegevens, omdat  in mijn optiek het conflict tussen Israël en Palestina op dit moment geen landkwestie is maar een etnische kwestie."

Wanneer kunnen we uw boek lezen?
"Ik hoop het boek eind december af te hebben, maar ik weet niet wanneer het boek in het Engels uitkomt. Ik schrijf namelijk in het Hebreeuws en dat wordt later vertaald, eerst naar het Arabisch en daarna zal er vast een Engelse versie komen. Toch denk ik dat de tijd van boeken publiceren achter ons ligt en ik zou graag over willen stappen op elektronische publicatie. Iets wat je kan lezen op een e-reader of iPad en waarbij je tekst kan combineren met bronnen, zo breng je de lezer dichter bij je onderzoek. Dan hoef je niet te beschrijven hoe iets eruit ziet, maar kun je ernaar linken zodat mensen zelf kunnen oordelen. Nieuwe technologie biedt zoveel mogelijkheden die we eerst niet hadden, nu kan je al je bronnen digitaliseren en voor een fractie van de kosten."

U bent sinds 1994 als hoofddocent verbonden aan de universiteit van Bar-Ilan en u wilde in 2005 een promotieonderzoek starten. Dit werd afgewezen en u heeft dit jaar weer een verzoek ingediend, maar dit is wederom afgewezen omdat u te ‘links’ zou zijn voor de universiteit. Wat doet dit met u?
"Ik was vooral teleurgesteld, want het is een politiek gemotiveerde keuze. Ik ben niet aan deze universiteit afgestudeerd, dus ik voelde me minder verraden dan wanneer het mijn eigen professoren waren geweest en het mijn alma mater was. Er waren twee opties voor mij: ik ga mee in het politieke spel en vergeet mijn eigen normen en waarden of ik blijf in mijzelf geloven en bouw mijn carrière verder op buiten de universiteitsmuren. Dit is wat ik heb gedaan, want ik wil mijzelf aan het einde van de dag nog in de spiegel kunnen aankijken. Ik vind dat de academische wereld moet draaien om onderzoek, niet om politieke kleur. Gelukkig heb ik een vaste aanstelling, dus ze kunnen mij niet ontslaan, maar hopelijk kan ik een groot verschil maken door onderzoek te doen, opinieartikelen te schrijven en mijn werk voor mensenrechtenorganisaties te blijven doen."