Boeken en chocoladeletters

Forum - 15 december 2011

BoekMarc, column door Marc van Oostendorp

Toen hij onlangs hoorde dat er een economische crisis woedt – of dreigt, of net achter de rug is, dat onderscheid is soms moeilijk te maken –, dacht BoekMarc terug aan de enige economieles die hij ooit heeft gehad: "Wat je weggeeft, is niets waard."

Als wat je weggeeft niets waard is, zijn twee dingen waardeloos op deze faculteit: chocoladeletters en boeken. Wie wil, kan een levenlang lezen zonder ooit een boek te kopen. In bijna ieder gebouwtje van de faculteit staat bijvoorbeeld wel ergens een tafel waar mensen hun oude boeken neerleggen. De laatste weken liggen daar ook onaangeroerde chocoladeletters bij, met een uitnodigend briefje 'Neem mij mee! Eet mij op!'

Niemand gaat ooit op al die uitnodigingen in, op sommige plaatsen stapelen de letters en de boeken zich op. Bij de kamers van Boekwetenschap is een hele bibliotheek te vinden met de uiteenlopendste titels: van Konsalik tot Isaiah Berlin over Russische denkers. Iedere Leidse burger kan zo naar binnenlopen, maar kennelijk is het niet nodig om de verzameling tegen plunderaars te beschermen. Een beter bewijs voor de waardeloosheid van het boek kan BoekMarc niet bedenken. Zoals de leukste boekwinkel van Leiden inmiddels ook geen huur meer betaalt voor een gebouw, maar bij niet al te slecht weer zijn kistjes opstapelt voor de uitgang van het Centraal Station. De verzamelde werken van Mallarmé en Bilderdijk liggen er voor een habbekrats.

Domme scanfouten
Eeuwenlang is er verkondigd dat er teveel boeken zijn, maar dat lijkt nu ook echt een economische waarheid te worden. Ook de meeste recente titels zijn inmiddels gratis te verkrijgen - zij het in illegale elektronische edities. Die illegale edities zijn echter niet altijd slechter dan de legale. Zo kocht BoekMarc eerder dit jaar een e-boekversie van de biografie van Multatuli waarop Dik van der Meulen ooit in Leiden promoveerde. Die versie bleek vol domme scanfouten te staan ('i886' in plaats van '1886') en de appendices waren zelfs helemaal onleesbaar. Van de uitgever kon er niet meer af dan een excuus en de belofte om die fouten in een volgende editie te verbeteren - zonder zelfs maar een suggestie om die verbeterde versie naar de klant die zo aardig was om de fouten aan te wijzen, op te sturen.

Zelfs uitgevers lijken er kortom niet meer in te geloven dat er nog betaald gaat worden voor een boek. BoekMarc weet ook eigenlijk niet waarom het erg zou zijn als boeken zich voortaan onttrekken aan de economie. Er zullen geen beroepsschrijvers meer zijn, maar het is helemaal niet duidelijk of er daardoor zo weinig goede boeken geschreven zouden worden dat het onmogelijk wordt om nog af en toe een net verschenen boek te genieten - nog even afgezien van het feit dat een mens een heel bevredigend leven kan leiden met alleen maar negentiende-eeuwse romans.

Overbodig
De strijd tussen de economie en de cultuur was ook het thema van de Albert Verweij-lezing van dit jaar, alweer zo'n gebeurtenis waar men gratis een paar uur in een door anderen verwarmde ruimte kan zitten luisteren naar een schrijver – in dit geval naar P.F. Thomèse, die dit jaar de copywriter, die steeds maar weer hetzelfde als 'nieuw' weet te presenteren, plaatste tegenover de 'echte' schrijver, die alleen maar verwarring schept. Van die copywriters zijn er per definitie steeds meer nodig, maar geldt dat ook voor de echte schrijvers?

De enige conclusie kan volgens BoekMarc zijn dat die echte schrijvers alleen nog in hun vrije tijd kunnen schrijven, en misschien kunnen ze hun geld verdienen met lezingen geven, of anders met vergaderen, zoals de geleerden op de universiteit (ook al zo'n overbodige beroepscategorie).

BoekMarc schrijft zijn stukjes ook gratis. Het is inmiddels bijna vijftien jaar geleden dat de Universiteit Leiden voor de laatste keer geld overmaakte op zijn bankrekening, sindsdien voorziet hij op een andere wijze in zijn levensonderhoud. Gelukkig kan BoekMarc leven van de chocoladeletters die de faculteit met sinterklaas uitdeelt en die de medewerkers niet lusten: er schijnt een crisis te woeden, of te dreigen, of net achter de rug te zijn. De economie stort in elkaar, maar er zijn inmiddels genoeg boeken om in te wonen.


  • P.F. Thomèse. Het raadsel der verstaanbaarheid. Amsterdam: Contact, 2011.

  • Wilt u reageren? Stuur een e-mail aan forum@hum.leidenuniv.nl

Ook in dit nummer:

Laatst Gewijzigd: 20-12-2011