Dat idee heeft eeuwigheidswaarde: als de volledige staf van de Faculteit der Geesteswetenschappen zich vandaag nog inschrijft als student en bij alle colleges in de zaal gaat zitten die misschien anders te weinig ECTS zouden opleveren, zijn we dan niet uit de problemen?

Ik zou in ieder geval wel bij Herman Tieken in de collegezaal willen zitten als hij over de Kamasoetra vertelde. Eerder dit jaar publiceerde hij een prachtige vertaling, dat de eerste is die rechtstreeks uit het Sanskriet naar het Nederlands gemaakt. Er zijn natuurlijk wel veel andere vertalingen geweest, maar die verliepen via bijvoorbeeld het Engels of het Frans.

Sanskritisten hebben dit werk tot nu toe enigszins stiefmoederlijk bedeeld en dat heeft misschien met het wat platte imago te maken. In ieder geval in het westen is het het enige boek in het Sanskriet dat een groter publiek heeft weten te trekken. De website van de populaire boekenclub ECI legt uit waarom: 

De Kamasoetra werd (...) geschreven voor de hogere maatschappelijke klassen, die genoeg tijd en geld hadden om van de liefde een kunst te maken. Vanaf nu is het ook een boek voor elke Nederlander of Vlaming met belangstelling voor liefde en seks.

Veel Kamasoetra's zijn dan ook rijk geïllustreerd, en daarop vormt de uitgave van Tieken geen uitzondering. Wel zijn de plaatjes in dit boek gemiddeld genomen wat rustiger dan de illustraties die in andere uitgaven gebruikt worden. De Kamasoetra staat toch vooral voor, nu ja, 'belangstelling voor liefde en seks', een verzameling standjes, het yoga van de slaapkamer.

Tieken heeft er een ander idee over. In zijn inleiding beschrijft hij de Kamasoetra als een persiflage op een andere tekst in het Sanskriet, de Arthasasthra. Zoals in dat laatste boek systematisch wordt uiteengezet wat men zoal moet doen om een goede koning te zijn, zo wordt in de Kamasoetra op dezelfde verheven toon uitgelegd welke lichaamsopeningen men op welke wijze bij welke andere lichaamsopeningen kan brengen om optimaal genot te bewerkstelligen. 

De Kamasoetra zou zo het resultaat zijn geweest van een fijnzinnige literaire cultuur uit de grote stad, misschien iets van mannen onder elkaar, zoals je in de negentiende eeuw in Europa ook een groepje uiterst erudiete verzamelaars van erotica moet hebben gehad. Dat is grappig, en het is opmerkelijk dat het idee kennelijk niet eerder is geopperd (al wordt er op de Duitstalige Wikipedia-pagina van het boek ook wel gesproken over 'eine parodistische Beschreibung').

Op mij, een leek, maken Tiekens argumenten een overtuigende indruk. Zo wordt er in sommige passages in de Kamasoetra wel heel ruimhartig toegegeven aan de neiging om van alles en nog wat te classificeren: niet alleen de grootte van de mannelijke en vrouwelijke geslachtsdelen, maar ook het soort krasjes dat een minnaar met zijn nagels in extase kan aanbrengen op de huid van zijn minnares. Of er wordt uiteengezet wat voor soorten vrouwen je beter niet als minnares kunt nemen: 

een melaatse, een waanzinnige, een gevallen vrouw, een die geen geheimen kan bewaren (...) een die een onaangename geur verspreidt, een familielid, een vriendin van je vrouw (...)

De tip om mensen met nare huidziekten of geuren niet in je bed uit te nodigen, heeft ongetwijfeld praktische waarde, maar lijkt toch inderdaad vooral in de eerste plaats bedoeld om het parodistische effect, een poging om een extreme opvatting van de wetenschap mee belachelijk te maken, die alles wilde classificeren en ordenen. 

Toch kan ik niet alles zomaar in die zin begrijpen. Zo wordt deel zes van de Kamasoetra voor een belangrijk deel gevuld met allerlei boekhoudkundige tips en trucs voor de wat deftigere prostituée en worden in deel zeven uitentreure allerlei mengseltjes beschreven die de potentie zouden kunnen opwekken, maar die iemand ook onzichtbaar zouden moeten maken. Mij ontgaat de grap daarvan.

Het probleem bij dit alles is natuurlijk - Tieken wijst daar in zijn inleiding ook op - dat het een beetje veel gevraagd is om van de gemiddelde eenentwintigste-eeuwse Westerse lezer te verwachten dat hij de ongetwijfeld talloze allusies begrijpt die het zeergeleerde contemporaine Indiase publiek moeiteloos heeft opgepikt. In die zin was de Kamasoetra ooit een boek voor een groep ingewijden die nu helemaal niet meer bestaat. Toch heb ik het met plezier gelezen – ook al  geeft niemand mij of Tieken daar enige ECTS voor.

• Vatsayana. Kamasoetra. Uit het Sanskrit vertaald en toegelicht door Herman Tieken. Amsterdam: Athenaeum - Polak & Van Gennep, 2008. ISBN: 978 90 253 6412 0. 

-------------------------

Lees verder: Inhoudsopgave Forum 8e jaargang, nummer 7