Heen en weer fietsen voor hersenonderzoek

Forum - 18 november 2010

Naar buiten toe zichtbaar maken waar Leiden goed in is. Dat was de gedachte toen het College van Bestuur in 2009 elf profileringsgebieden aanwees. Een daarvan is Brain function and dysfunction over the lifespan, een samenwerking tussen onderzoekers uit vier  faculteiten. En daar houdt het niet op: “We willen uitbreiden: religie, filosofie, rechten, als het te maken heeft met hersenen en cognitie dan hebben we ze er graag bij.” Forum spreekt met twee voormannen: Niels Schiller (hoogleraar Psycho- en Neurolinguïstiek van LUCL) en met de overkant, coördinator Bernhard Hommel (hoogleraar Algemene Pychologie aan de faculteit Sociale Wetenschappen).

Door Sjaak Baars

“Als je over hersenen en cognitie spreekt, kan dat alleen interdisciplinair”, zegt Niels Schiller. Met een kantoor bij Geesteswetenschappen en een bij Sociale wetenschappen is hij een goed voorbeeld van de samenwerking tussen verschillende disciplines. “Taalverwerking is een van de hersenfuncties, maar denk ook aan cognitieve zaken als perceptie, actie, waarneming, aandacht. Denk aan de medische aspecten.”

In het profileringgebied Brain function and dysfunction over the lifespan werken taalwetenschappers van Geesteswetenschappen (LUCL) samen met psychologen en pedagogen van Sociale Wetenschappen, neurologen van het LUMC en gedragsbiologen van Wiskunde en Natuurwetenschappen.

Het samenwerkingsverband komt voort uit een interdisciplinair instituut dat al sinds 2006 actief is: Leiden Institute for Brain and Cognition (LIBC). Dit is door drie initiatiefnemers van drie faculteiten opgericht. “Toch is het niet helemaal hetzelfde”, zegt Schiller. “In het profileringgebied zitten meer medische aspecten.” Het LUMC heeft een belangrijkere rol en is onmisbaar door specialistische kennis en apparatuur. “Er wordt ook onderzoek gedaan naar hersenen op celniveau en dat heeft minder met cognitie te maken.”


Vogelgezang
Bernhard Hommel vult aan: “Het LIBC heeft al de structuur van het profileringsgebied ontwikkeld. Je kunt het zien als een pilot project, een voorloper van het profileringsgebied, al was dat vooraf helemaal niet de bedoeling. Inmiddels is het een breed samenwerkingsverband geworden.” En dat is het: taalwetenschap, psychologie,  pedagogiek en neurologie komen er allemaal in samen. Wiskunde en Natuurwetenschappen complementeert het gebied met informatica en gedragsbiologie. Denk bijvoorbeeld aan onderzoek naar dieren om te onderzoeken in hoeverre deze model staan voor de hersenen van de mens. Een voorbeeld is de parallel tussen taalverwerving bij kinderen en zang van vogels.

Het profileringsgebied doet vooral aan onderzoek. Een voorbeeld: “Maatschappelijk interessant is de invloed van religie op cognitie”, vertelt Bernhard Hommel. Hoe beïnvloedt religie de manier van denken, de manier waarop je naar de wereld kijkt? “Er zijn verschillen aangetroffen tussen aanhangers van verschillende religies – calvinisten, boeddhisten, moslims – in hoe ze zaken verwerken.” Een voorbeeld is dat calvinisten meer oog voor detail zouden hebben dan atheïsten. Verschillende religies kunnen onze hersenen op tegenovergestelde manieren beïnvloeden. Hierdoor kan de communicatie en het begrip tussen groepen tegengewerkt worden – interessante stof voor het integratiedebat. Hommel: “Ziet Geert Wilders wel hetzelfde als wat moslims zien?”

Naast onderzoek zet het profileringsgebied Brain function and dysfunction ook in op onderwijs, bijvoorbeeld met de interdisciplinaire minor Brain and Cognition waar studenten van verschillende bacheloropleidingen samenkomen. Verder is een masterprogramma op komst. Schiller: “Dat gaat niet lang meer duren, misschien volgend jaar al.”

Monodisciplinair is dood
Hommel is groot voorstander van de interdisciplinaire cultuur: “Binnen twintig jaar is de monodisciplinaire universiteit dood. We moeten dus nu al beginnen met interdisciplinair onderwijs. Dit is misschien soms lastig voor de universiteitsstructuren, maar studenten vinden dit absoluut geen probleem. Als je het ze vraagt zeggen ze ‘waar heb je het over?’.
Leiden moet een leidende rol hebben in interdisciplinair onderzoek en onderwijs.”

Hommel ziet dan ook een belangrijke rol weggelegd voor het profileringsgebied. Hij formuleert de twee belangrijke ambities die “verder gaan dan bij andere profileringsgebieden”. “We willen uitbreiden. Dus meer mensen van andere faculteiten: religie, filosofie, rechten, als het te maken heeft met hersenen en cognitie dan hebben we ze er graag bij. Brain and cognition is ook meer een benadering dan een thema.”

“De tweede ambitie is ‘winning by sharing’. Wat we hebben, willen we delen, en daarvan  beter worden. Denk aan data, aan het lab, aan apparatuur. Onze faciliteiten moeten benaderbaar zijn.” Hierom heeft het instituut ook een personeelslid technische staf aangesteld waar advies ingewonnen kan worden door leken. “Als iemand die niet in het vakgebied zit een onderzoek wil doen, of een NWO-aanvraag wil doen kunnen wij adviseren.”


Nieuwe impuls
Voordat het Leiden Institute for Brain and Cognition ontstond, waren er al initiatieven voor samenwerking op dit vakgebied, maar met de komst van het instituut zijn deze gebundeld. Met het profileringsgebied moet het onderzoeksveld een nieuwe impuls krijgen. Schiller: “Het is een van de gebieden van de toekomst. Leiden wil daar niet in achterblijven maar nationaal en internationaal het voortouw nemen.”

Schiller: “Het gebied speelt maatschappelijk een steeds grotere rol. We weten simpel gezegd nog te weinig van de hersenen. Dit terwijl mensen ouder worden en er steeds meer ongevallen met hersenen zijn, Alzheimer, infarcten, trauma’s of andere hersenbeschadigingen. Maar wat doe je met deze mensen? Hoe moet je ze behandelen?” Ook over de ontwikkeling van hersenen bij jonge kinderen is nog te weinig bekend.”

Bernhard Hommel wil ook dat het onderzoeksgebied naar buiten toe uitgelegd wordt. Hierom deed het LIBC onlangs mee aan het Key of life festival. “Het is belangrijk dat wij uitleggen wat we doen. We kunnen mensen helpen met vragen als ‘Wat moet ik doen met mijn kind dat moeite heeft op school? Hoe kan dit beter?’ Of bij ouderen: hoe kunnen we ze trainen door hun beperkingen te compenseren? Of bij drugsverslaafden, er zijn veel relevante onderwerpen.”

Hot spot
Van Alzheimer tot vogelzang: omvat het profileringsgebied niet te veel? Hommel: “Iedereen mag in zijn onderzoek natuurlijk doen waar hij goed is, maar ieder jaar wijzen we een hot spot aan. Een onderwerp waar we op focussen en bijzonder sterk in zijn.” ‘Taal’ maakt een goede kans dat volgend jaar te worden – extra interessant voor Geesteswetenschappen.

De samenwerking verloopt soepel, vinden Hommel en Schiller. Ieder jaar is er een symposium – onderwerpen: slaap en dromen, of hersenen van boeddhisten – dat goed bezocht wordt. Er zijn regelmatig bijeenkomsten met groepen die interdisciplinair werken. Iedere maand is er een colloquium en er zijn labmeetings waar gediscussieerd wordt over onderzoeksmethoden en data. Schiller: “Je moet soms op en neer fietsen om elkaar te treffen, maar gelukkig zijn alle faculteiten in Leiden.”


Ook in dit nummer:

Laatst Gewijzigd: 02-09-2011