door Willem B. Drees, vice-decaan en portefeuillehouder onderwijs

Enkele maanden geleden schreef ik in over studiesucces, en de ambitities die de universiteit wat dat betreft heeft. In het kort gezegd is het doel:

• minder uitval van studenten, dus realistische verwachtingen en studeerbare programma’s;

• als studie en student niet bij elkaar passen, dan maar zo snel mogelijk door de zure appel heen bijten;

• wanneer de studie wel past (geen negatief BSA), dan ook studeren volgens de geplande studieduur; na één jaar de P en na drie jaar de BA, met een uitloop van hoogstens een jaar.

Voorlichting

Het gaat soms ook mis door verkeerde verwachtingen. In de voorlichting moeten we een realistisch, niet rooskleurig beeld overbrengen. Onderschatting, denken dat een studie er nog wel even bij kan of dat extra vakken (als ‘reserve’) verstandig zijn, wordt door opleidingen als probleem genoemd. Het blijkt ook moeilijk studenten tijdig te overtuigen dat ze een verkeerde keuze hebben gemaakt. Een ander knelpunt is dat studenten al de arbeidsmarkt opgaan, bijvoorbeeld als onbevoegd docent voor diverse schoolvakken.

Toetsen

Alle bacheloropleidingen hebben in of na het eerste blok een selectieve toets. Het is van belang om studenten vroeg bij de les te halen; om als ze tentamens onderschatten dat snel zichtbaar te maken (confrontatie om bij te sturen) en zo nodig tijdig herbezinning op de studiekeuze te bevorderen.

In de propedeuse is de selectie belangrijk, dus onvoldoendes horen er bij. Na de propedeuse hebben we alleen studenten over die het moeten kunnen. Verschil tussen P-toetsen (selectief, dus met onvoldoendes) en toetsen in latere jaren (afsluitend, evaluerend; nauwelijks onvoldoendes) is gebruikelijk. Het verschil komt ook tot uiting in andere toetsvormen; in latere jaren meer nadruk op essays en ander schriftelijk werk en op referaten. Uitstelgedrag – het niet inleveren van werkstukken - blijkt dan een groter probleem dan het halen van onvoldoendes. Eén opleiding hanteert daarbij een strak schema van eerste en tweede versie van werkstukken, waardoor onvoldoendes en uitstellen vrijwel niet voor komen.

De kwaliteit van toetsen

De nota ‘ studiesucces’  ziet toetsen als een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Slechts één opleiding noemt hierbij de examencommissie. Wel wordt vaak verwezen naar de rol van collegiaal overleg in secties; bij één opleiding worden toetsen gezamenlijk gemaakt. Een opleiding heeft vorige jaar haar toetsen laten evalueren door het ICLON. Toetsen die significant slechter worden gemaakt dan andere toetsen in hetzelfde cohort studenten zijn verdacht, en worden nader beschouwd. In één instituut is samen met het ICLON een middag over de vormgeving van toetsen georganiseerd.

Twee toetsen per vak is steeds meer gangbaar. Waar dat voor sommige vakken nog niet gebeurd was, zijn opleidingen in het kader van deze actie bezig dat te gaan doen. Per vak zal dit blijken in de e-gids. Vaak hebben de toetsen verschillende vormen, zoals een mondelinge presentatie in een werkgroep en een afsluitend werkstuk. Ook het laten inleveren van antwoorden op vragen via blackboard of deelname aan een discussie via blackboard worden soms als toetsmomenten beschouwd.

Deadlines en aanwezigheid

Opleidingen hebben vaak aanwezigheidsplicht bij werkgroepen. Een opleiding benadrukte als bijzonderheid dat die de laatste jaren ook echt gehandhaafd wordt. (Zijn er in de universiteit dan wel eens afspraken die niet gehandhaafd worden?) Handhaven van deadlines door docenten, ook bij de correctie, wordt ook in de Resultaat- en Ontwikkelingsgesprekken besproken. Een opleiding signaleerde piekbelasting rond werkstukken; daarom zijn inleverdata van seminars en werkstukken explicieter gespreid.

Scripties

Diverse opleidingen experimenteren met scriptieseminars, soms per sectie of richting. Niet overal wordt het als zinvol ervaren, vanwege diversiteit in onderwerp én in planning/ stadium. Een opleiding signaleert dat het lastig is de docenten op één lijn te krijgen. Een andere opleiding  heeft echter voor het schrijven en begeleiden van scripties een voor iedereen (studenten en docenten) geldend protocol met omschreven begeleidingsmomenten waar ook de hand aan wordt gehouden.