Bericht uit Harvard
Forum - 29 juni 2010
Medewerkers en studenten laten regelmatig een paar maanden de Witte Singel achter om in het buitenland onderzoek te doen, college te geven of een master te volgen. Hoogleraar Taalkunde Geert Booij bracht een semester door aan Harvard. “ Heel bijzonder waren de toespraken van drie studenten. De eerste hield een schitterende speech in het Latijn, en ze deed dat uit haar hoofd. ”
door Geert Booij
Dit semester heb ik doorgebracht als visiting professor op Harvard University in Cambridge Mass., om daar als Erasmus-lecturer op te treden. Dat betekende dat ik een college moest geven over een onderwerp dat verband houdt met de Nederlandse taal en cultuur. Ik gaf daarom een taalkundig college over het Nederlands, met een brede cultuurhistorische invalshoek, en aandacht voor de lotgevallen van het Nederlands in Amerika. Ik was gast in het Department of Linguistics, en gaf een college over morfologie binnen het programma van die afdeling. Daarnaast besteedde ik tijd aan mijn eigen onderzoek en publicaties over morfologie en constructiegrammatica, en gaf ik een aantal lezingen aan Harvard en andere universiteiten in de regio zoals Tufts University en de University of Connecticut, waar onze oud-Leidse collega Harry van der Hulst hoogleraar is..
Harvard is een fijne plek om te werken. Omdat het, ondanks de financiële crisis, een rijke universiteit is, zien de gebouwen er goed onderhouden en verzorgd uit. Dat geeft een aangenaam gevoel. Het aantal professoren in een vakgebied is niet zo sterk afhankelijk van het aantal studenten in dat vakgebied als bij ons in Leiden, omdat er veel ‘endowed chairs’ zijn, betaald uit allerlei fondsen op naam.
Orchideevakken
Harvard is voor wat betreft het undergraduate programma een liberal arts college. Dat betekent dat alle studenten een brede opleiding ontvangen: er is veel ruimte om zelf colleges over allerlei onderwerpen te kiezen, naast een aantal verplichte algemene vakken. Ook kiest iedere student een major, op Harvard ‘concentration’ genoemd. Zo had ik in mijn college over morfologie studenten uit alle vier (!) jaren, en meer dan de helft van de studenten had een andere concentration dan Linguistics. Dat leverde weinig problemen op. Studenten verschillen wel in achtergrondkennis, maar daar kan de docent rekening mee houden. Bovendien is er elke week een section hour waar een Ph. D. student (‘teaching fellow’) vragen over de stof kan beantwoorden en nadere uitleg kan geven van moeilijke kwesties.
Door de brede programma’s wordt bevorderd dat ook afdelingen met weinig hoofdvakstudenten toch een goede bijdrage kunnen leveren aan het undergraduate programma. Orchideevakken krijgen dus een faire kans om mee te doen in het onderwijs.
De colleges worden gegeven volgens een strak tijdschema, en dat geldt ook voor het huiswerk en werkstukken. Voor alles staat een strenge deadline, en de studenten weten dat. Dank zij die strengheid wordt het aan Nederlandse universiteiten zo bekende uitstelgedrag van studenten onmogelijk gemaakt. Eind april zijn alle colleges voorbij, en op 15 mei moeten alle cijfers van werkstukken en tentamens zijn ingeleverd. De docenten hebben daarna een lange periode voor onderzoek en vakantie, voordat het nieuwe academisch jaar begint.
De onderwijsevaluatie is goed geregeld. Al voor begin juni kreeg ik de evaluaties van mijn colleges binnen, inclusief alle detailcommentaar van de studenten op de docent. Bescheidenheidshalve zal ik ze hier niet citeren. De feedback die je daardoor krijgt, is zo mooi op tijd voor het volgende cursusjaar.
Al mijn studenten leverden op tijd hun werkstukken en huiswerk in. Wat daarbij helpt is dat de studenten allemaal in een huis van de universiteit wonen, waar voor hun eten en drinken wordt gezorgd. Ze kunnen zich dus de hele dag wijden aan hun studie (wat niet uitsluit dat veel studenten wel kleine bijbaantjes hebben, vaak gelieerd aan de universiteit). De studentenpopulatie is bovendien niet die van een gemiddelde universiteit. Het toelatingspercentage ligt rond de 6 % van het aantal aanmeldingen, en er vindt dus een stevige selectie plaats. Maar weinig middelbare scholieren kunnen roepen ‘I got in!’, als ze bericht krijgen van Harvard over de gevraagde toelating.
Titanic
Voor een wetenschapper die boeken gebruikt is Harvard een paradijs. De Widener Library is na de Library of Congress de grootste van de VS, en die bibliotheek staat naast Boylston Hall, het gebouw waar ik werkte. Ik zocht vrijwel nooit vergeefs naar een boek of tijdschrift. Je kunt zelf het magazijn ingaan om boeken te bekijken, en zo kom je allerlei interessante publicaties tegen die je anders ontgaan zouden zijn. De aanschaf van al die boeken wordt voor een flink deel gefinancierd uit ‘bequests’ van privé-personen, zoals alumni. In elk boek staat voorin wie de weldoener is die het boek heeft betaald. Ook Harry Widener, de man naar wie de bibliotheek is genoemd, is een alumnus van Harvard. Toen hij samen met zijn vader verdronk bij de ramp met de Titanic, schonk zijn moeder, die de ramp overleefde (“vrouwen en kinderen eerst!”) zijn boekenverzameling en een flinke som geld aan Harvard om een mooie bibliotheek te bouwen, ter nagedachtenis aan haar zoon.
Meryl Streep
Aan Amerikaanse universiteiten is de graduation ceremony aan het eind van het academisch jaar een belangrijke plechtigheid. Dit jaar waren de ‘commencement exercises’ op Harvard op 27 mei. Alle undergraduate and graduate students die een graad krijgen, verschijnen dan in een toga met baret. Het zullen er zeker 3000 geweest zijn, de meeste vergezeld van familieleden. De hoogleraren dragen de toga van de eerste universiteit waar ze als hoogleraar werken. Omdat Harvard tot voor kort alleen wetenschappers in vaste dienst benoemde die al hoogleraar in vaste dienst zijn op een andere universiteit, zijn er veel verschillende toga’s te zien. Net als Wilt Idema, onze oud-decaan en al een jaar of tien als hoogleraar Chinese literatuur aan Harvard verbonden, woonde ik de plechtigheid bij in mijn Leidse toga. De bijeenkomst was in de open lucht, op het grasveld tussen de bibliotheek en de Memorial Church. Heel bijzonder waren de toespraken van drie studenten. De eerste hield een schitterende speech in het Latijn, en ze deed dat uit haar hoofd. De tweede, een Afro-Amerikaanse studente, vertelde waarom ze naast haar hoofdvak neurobiologie ook veel tijd had besteed aan Engelse literatuur, en de derde student was een professionele stand up-comedian die een MA graad aan de business school had gehaald. Er werden ook een aantal eredoctoraten uitgereikt aan beroemde wetenschappers en kunstenaars. Een van die kunstenaars was de door mij zeer bewonderde filmster Meryl Streep, dochter van een vader van Nederlandse afkomst en met een Nederlandse naam.
Harvard heeft de ambitie de nieuwe generatie leiders van het land op te leiden. Veel beroemde politici hebben aan Harvard gestudeerd, zoals John F. Kennedy, Al Gore, and Barack Obama. Wie weet heb ik college gegeven aan een van die toekomstige leiders. Maar hoe dan ook, een sabbatical leave periode doorbrengen in Cambridge is een inspirerende ervaring.
-------------------------
Lees verder: Inhoudsopgave Forum 10e jaargang, nummer 4 (29 juni 2010)