De onmisbare geesteswetenschappen
Forum - 25 mei 2007
door Geert Booij
Onder de bovengenoemde titel organiseerde de Raad voor de Geesteswetenschappen van de KNAW op woensdag 16 mei j.l. een middagbijeenkomst in het Trippenhuis in Amsterdam. De bijeenkomst stond onder leiding van de voorzitter van deze raad, onze collega prof. Erik-Jan Zürcher. De bijeenkomst had als achtergrond het rapport van de AWT Alfa en gamma stralen, dat onlangs verschenen is en ingaat op de vraag hoe de alfa- en gammawetenschappen maatschappelijk nuttig gemaakt kunnen worden, ‘gevaloriseerd’ kunnen worden. De deelnemers waren niet alleen wetenschappers, maar juist ook mensen uit de sectoren die om onze kennis vragen. Zo waren er vertegenwoordigers van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Dat was ook het idee: via dit soort contacten moet helder worden op welke maatschappelijke vragen geesteswetenschappers kunnen inspringen. Vandaar de term ‘interactie’ in de naam van de bijeenkomst.
Verschillende sprekers belichtten dit thema. Zo vertelde dr. Marcel Kurpershoek, arabist en Leids alumnus en nu Nederlands ambassadeur in Ankara, hoe belangrijk kennis van de cultuur van een regio is voor het werk van een diplomaat. Kurpershoek wees erop dat Duitsland 2007 heeft uitgeroepen tot het jaar van de geesteswetenschappen en ernaar streeft de kennis van de taal en cultuur van de verschillende continenten in huis te hebben en in stand te houden. Hij vroeg zich af of Nederland, dat daarin vroeger voorop liep, nog wel een duidelijke ambitie heeft. Je zou het wel mogen verwachten van een land dat de kenniseconomie hoog in het vaandel heeft staan.
De Groningse hoogleraar Frank Ankersmit betoogde dat historisch onderzoek van groot belang is voor een kritische reflectie op de manier waarop het openbaar bestuur functioneert. Ankersmit was lid van de Nationale Conventie die in september 2006 een rapport publiceerde, en een aantal deelrapporten waarin aanbevelingen worden gedaan, zoals die van de gekozen minister-president.
Het Gebiedsbestuur Geesteswetenschappen van NWO wil via thematische programma’s de ‘valorisatie’ van onze kennis bevorderen, programma’s zoals ‘Omstreden democratie’ en ‘Maatschappelijk verantwoord innoveren’, aldus de directeur van het gebied Geesteswetenschappen, mw. Bos.
In een aantal workshops kwam aan de orde hoe de kennis van de geesteswetenschappen van belang is en kan zijn voor de maatschappij. In de workshop die ik bijwoonde vertelden o.a. enkele Leidse collega’s over de BRIC-landen (landen met een sterk opkomende economie) Brazilië (Marianne Wiesebron), Rusland (Jos Schaeken), en China (Axel Schneider), en daarnaast Van Schendel van de UvA over India. Het trof me aangenaam hoe onze collega’s in heel kort bestek de essentie van de problematiek van deze landen konden schetsen tegen de achtergrond van hun culturele geschiedenis. Ik zag de mensen van Buitenlandse zaken ijverig aantekeningen maken, en er sprong zo in deze workshop zeker een vonk over.
Deze conferentie is bedoeld als een begin, een aftrap voor verdere beleidsdiscussie waarin genoemde raad een centrale rol wil spelen. Hoe dat precies zal gaan, is me nog niet duidelijk. Wel is afgesproken dat de op de middag gelegde contacten zullen gebruikt worden om verder met elkaar aan dit onderwerp te werken.
Wat ik graag nog wat meer benadrukt had willen zien is dat de werkers in onze geesteswetenschappelijke faculteiten continu waarde opleveren, door hun bijdragen in de media en maatschappelijke discussies, maar vooral ook doordat wij continu mensen opleiden, die met de scholing die we bieden, hun weg in de maatschappij vinden en aan die maatschappij bijdragen. Dat is misschien een voor de hand liggende observatie, maar ook zulke dingen moeten gezegd blijven worden.
Inhoudsopgave Forum 7e jaargang, nummer 3