Werkgroep Photographic studies

Maartje van den Heuvel, onderzoeker en conservator fotografie aan de Universiteit Leiden, geeft komend semester een werkgroep voor studenten van de master Photographic Studies.

Een mooie kans voor hen om te werken met een bijzondere collectie van de Leidse Universiteitsbibliotheek. Van den Heuvel legt uit wat haar voor ogen staat.


Waar gaat je werkgroep precies over?

Vintage print van Robert Capa uit de fotocollectie van Universiteit Leiden (PK-F-91.356). Chinese reddingswerkers koelen zichzelf met water tegen de hittegloed van bombardementen, tweede Chinees-Japanse oorlog, 1938.

Vintage print van Robert Capa uit de fotocollectie van Universiteit Leiden (PK-F-91.356). Chinese reddingswerkers koelen zichzelf met water tegen de hittegloed van bombardementen, tweede Chinees-Japanse oorlog, 1938.

Mijn werkgroep Photo Collection Research gaat over de materiële kant van de fotografie. Behalve in de vorm van vluchtige, ‘snelle’ digitale of gereproduceerde fotografie, is er ook een leven van fotografie in de ‘originele’, vaste, materiële vorm. Die materie brengt haar eigen kennis en waarden met zich mee, en heeft ook haar eigen gebruiken en wetten. Vragen die we bij dit soort onderzoek stellen, zijn: Waarom zijn we gehecht aan een oude vergeelde foto van een geliefd persoon in een mooie versierde lijst? Waarom werd niet lang geleden voor een afdruk van Andreas Gursky meer dan vier miljoen dollar neergeteld? Welke informatie kun je aflezen aan een originele afdruk van Robert Capa? Wat kun je leren van de historisch gegroeide samenstelling van een fotocollectie in een museum of van een origineel negatievenarchief?


Wat denk je met dit onderwijs toe te kunnen voegen aan het studieprogramma van Film and Photographic Studies?

Achterzijde van bovenstaande vintage print van Robert Capa uit de fotocollectie van Universiteit Leiden (PK-F-91.356).

Achterzijde van bovenstaande vintage print van Robert Capa uit de fotocollectie van Universiteit Leiden (PK-F-91.356).

In Photo Collection Research doen studenten hands-on kennis en ervaring op met het werken met originele fotografie en met collecties. De Universiteit Leiden heeft de oudste museale fotocollectie in Nederland. Die in vele opzichten interessanter is dan die van de bekende fotomusea. Je moet leren omgaan met originele ‘vintage prints’ als je wilt gaan werken bij musea, galeries of archieven, of als je tentoonstellingen wilt maken in andere omgevingen – maar je kunt daar bijna nergens ervaring mee opdoen. Die klacht hoor ik bij collega’s wereldwijd. De Leidse universiteit biedt deze mogelijkheid wèl, als een van de weinige instellingen ter wereld.


Is de werkgroep alleen voor studenten van Film and Photographic Studies bedoeld?

Photo Collection Research staat open voor studenten van verschillende opleidingen. Behalve voor studenten Film & Photographic Studies, is de werkgroep interessant voor studenten Kunstgeschiedenis die museaal werk met fotografie ambiëren. Voor studenten Mediatechnologie kan deze werkgroep een waardevol extra zijn omdat ze de kans krijgen de materiële kant van mediabeelden te bestuderen en in projecten te gebruiken. Daarnaast leer je als student Geschiedenis, Visuele antropologie of Communicatiewetenschappen hoe je werkt met originele foto’s en archieven als visuele bron van informatie.

Wanneer is dit onderwijs aan het eind van het semester geslaagd? Wat wil je bereiken?

Hopelijk hebben studenten dan unieke kennis en ervaring opgedaan in het werken met originele foto’s, objecten en archieven. Ze hebben veel geleerd over de verschillende materiële vormen die de fotografie sinds de uitvinding in 1839 heeft aangenomen. Ze leren over de handling van origineel materiaal. Ze weten wat in de context van de fotografie begrippen als ‘origineel’, ‘reproductie’, ‘artists’ copy’ en ‘vintage print’ inhouden. Ze weten wat de toegevoegde waarde is van concrete materiële beelden in vergelijking met (digitale of andere) reproducties. Maar ze weten ook welke specifieke kennis je kunt opdoen door de samenhang te bestuderen tussen gerelateerde beelden in collecties en archieven.

Je proefschrift gaat ook over fotografie, over landschapsfotografie. Wat boeit je in dat onderwerp? Komt dat onderwerp ook in je onderwijs aan de orde?

Iedereen heeft een sterk gevoel bij de natuur, het landschap dat hem of haar omgeeft. Zeker nu ecologische kwesties hoog op de agenda staan. Na de ecologische crisis van de jaren zeventig van de vorige eeuw zoeken mensen een hernieuwd contact met de natuur. Dat komt ook in de hedendaagse fotografie tot uitdrukking. Het is interessant om te zien hoe beeldmakers als Hans Aarsman en Wout Berger in de jaren tachtig, maar recent ook Gerco de Ruijter, Ellen Kooi of Mischa de Ridder zich bewust zijn van oude tradities van de landschapsschilderkunst. Hoe zij hier ook in de keuze van materialen en formaten van hun beelden een eigentijdse invulling aan geven, zegt iets over hoe we kijken naar historische kunst maar ook naar veranderingen in onze omgeving. Afhankelijk van het animo voor deze werkgroep kunnen deelnemers werken onderzoeken voor een tentoonstelling die in 2016 gaat plaatsvinden. Maar ik denk ook aan een heel intrigerende actuele casus waarbij een studie van de samenstelling van een fotoarchief een cruciale rol speelt in een groot juridisch proces: de fotografie uit 1975-1979 van de Tuol Sleng-gevangenis in Phnom Penh in Cambodja. Wie met name iets wil leren over museale collecties, kan een nieuwe aanwinst ter hand nemen of een nog onbekend familiealbum uit de negentiende eeuw onderzoeken. Mogelijkheden genoeg!

Artikel in Leidsch Dagblad

Laatst Gewijzigd: 15-01-2015