Promotieonderzoek van Esther Mourits

Esther Mourits is promovendus bij LUCAS en zal over enkele maanden haar proefschrift over de Bibliotheca Thysiana voltooien. Haar promotoren zijn Paul Hoftijzer, bijzonder hoogleraar in de geschiedenis van het Nederlandse boek, en Wim van Anrooij, hoogleraar Neerlandistiek.

Johannes Thysius

Johannes Thysius

Johannes Thysius

De boekenverzamelaar Johannes Thysius overleed in oktober 1653. In het testament dat hij een week tevoren had opgesteld, legde hij vast dat zijn boekencollectie na zijn dood ‘tot publycke dienst der studie’ moest kunnen worden geraadpleegd, in een speciaal voor dit doel te bouwen bibliotheek. Een paar jaar later werden zijn plannen gerealiseerd.


De bibiotheek van Thysius

De bibliotheek, inclusief de collectie van Thysius, bestaat nog steeds, en is gevestigd op de hoek van het Rapenburg en de Groenhazengracht. Iedereen in Leiden kent het gebouw, maar wie er binnenkomt, verwondert zich over wat hij daar aantreft: er lijkt sinds de zeventiende eeuw bijna niets te zijn veranderd. Het pand wordt geroemd als de enige bibliotheek uit die periode die speciaal voor dit doel is gebouwd, maar er is nog nooit uitgebreid onderzocht hoe het allemaal zover heeft kunnen komen.


Het onderzoek

Esther Mourits

Esther Mourits

In haar proefschrift beschrijft Esther Mourits hoe Johannes Thysius zijn collectie boeken bijeen heeft gebracht, waaruit de collectie bestaat en met welk doel die is samengesteld: ‘Nergens heeft Thysius schriftelijk vastgelegd waarom hij boeken verzamelde, zelfs niet in brieven aan zijn vrienden. Hij was geen geleerde. Hoewel hij met succes een universitaire opleiding heeft afgerond, miste hij aanleg voor wetenschappelijke studie. Thysius had ook geen boeken nodig voor de uitoefening van een beroep, hij kon bestaan als rentenier. Daarom is moeilijk vast te stellen waarom hij boeken verzamelde, en wat hij daarmee wilde bereiken. Ik zal daarom grotendeels op basis van indirecte bewijzen moeten reconstrueren wat zijn motieven zijn geweest.’


De collectie

Mourits: ‘Thysius heeft een zeer gedetailleerde financiële administratie nagelaten, waardoor de praktische kant van zijn handelen uitzonderlijk goed is gedocumenteerd. Ik weet precies welke kleur de dekens op zijn bed hadden, en met hoeveel dons zijn matras was gevuld… Daarnaast heb ik de beschikking over de bibliotheek zelf. De inhoud daarvan is zo gevarieerd dat het moeilijk is om er in een paar woorden recht aan te doen. Alle mogelijke onderwerpen zijn vertegenwoordigd: theologie, rechten, geschiedenis, geneeskunde, wis- en natuurkunde, klassieke literatuur en architectuur, maar ook handlijnkunde, astrologie en prentkunst. De meeste boeken die Thysius destijds heeft gekocht staan er nog, en er is in de eeuwen na de stichting van de bibliotheek maar weinig aan toegevoegd. Een zorgvuldig geconserveerd moment in de tijd, dat vraagt om meer uitleg.’

Esther Mourits studeerde geschiedenis in Utrecht, en werkt als rechtenmanager bij uitgeverij Ambo|Anthos in Amsterdam. Ze was ooit aio bij Pallas en werkt nu weer een aantal maanden fulltime aan haar onderzoek om haar boek af te maken.

Laatst Gewijzigd: 08-05-2014