Start project A New History of Fishes

NWO heeft de uitslag van de ronde Vrije Competitie-aanvragen net bekendgemaakt. Paul Smith, hoogleraar bij de opleiding Frans, is als lid van LUCAS een van de drie wetenschappers binnen de Leidse Faculteit Geesteswetenschappen aan wie deze subsidie is toegekend.

A New History of Fishes. A long-term approach to fishes in science and culture, 1550-1880, geeft tot 2019 werk aan drie aio’s, tweepostdocs en een onderzoeksassistent. Een bijzondere onderneming waar onderzoekers van uiteenlopende disciplines en instellingen aan meewerken.


Ichthyologie: de studie van vissen

Smith schetst graag even de context: ‘Vanaf 1550 ontstaat er overal in Europa een grote belangstelling voor de levende natuur. Deze interesse krijgt niet alleen een impuls door de groeiende kennis van de regionale flora en fauna. Ook de invoer van talloze exotische dier-en plantensoorten helpt mee. Denk aan onderzoekers en verzamelaars als Gessner en Clusius, en later Rumphius, Seba en Siebold. De ichthyologie heeft hierin een voortrekkersrol. Vanaf 1550 zien we dat Europa overspoeld wordt met dikke boeken over vissen, in allerlei talen en met prachtige illustraties. De ichthyologie houdt deze avant-garde positie tot in de negentiende eeuw.’

Overigens was de belangstelling voor vissen niet alleen puur wetenschappelijk. Paul Smith: ‘Visserij en vishandel waren pijlers van de economie. Vis was belangrijk in de keuken en in de geneeskunde. Er waren bijzondere vissen te zien in curiositeitenkabinetten. Informatie over vissen werd geleverd door doorgaans gefortuneerde amateurwetenschappers, de virtuosi, of door mensen uit de praktijk van visvangst en vishandel. Sinds ongeveer 1600 worden vissen ook steeds vaker afgebeeld in de kunst, wat leidt tot de opkomst van gespecialiseerde genres: visstillevens en prentenseries met afbeeldingen van vissen.’


Interdisciplinair

De rol van de ichthyologie in wetenschap, kunst en cultuur is altijd onderbelicht gebleven. Dat is een lacune die Paul Smith, en zijn collega’s gaan vullen. In samenwerking met medewerkers van Naturalis wordt in dit project onderzocht wat de plaats van de ichthyologie was in de wetenschap en in de cultuur van Europa van ca. 1550 tot 1880. Het theoretische kader is de New History of Science, die de ontwikkeling van de wetenschap ziet in een breed, cultuurhistorisch perspectief, inclusief aandacht voor maatschappelijke (patronage, institutie), (nationaal-)politieke, religieuze en artistieke aspecten.

Paul Smith heeft daarvoor een interdisciplinair onderzoekerscollectief weten te interesseren: naast de beide postdocs Florike Egmond en Marrigje Rikken, doen Karl Enenkel (neolatinist, Universiteit Münster), Eric Jorink (Huygens Instituut, Den Haag), Menno Schilthuizen (biodiversiteit, Naturalis) en Martien van Oijen (maritieme biologie, Naturalis) mee en treden op als medebegeleiders van de aio’s, die op deelaspecten van dit onderzoek zullen promoveren. Het onderzoek van de aio’s en de postdocs is complementair. De aio’s gaan de belangrijke vissenboeken onderzoeken op aspecten als autopsie en classificatie, de illustraties en de retorica van de beschrijving. De beide postdocszullen zich verdiepen in de cultuurhistorische context van de ichthyologie.

Het totale budget van het project bedraagt bijna een miljoen euro: ook Naturalis en LUCAS leveren naast de NWO-subsidie financiële steun.
Toekenning NWO


Laatst Gewijzigd: 28-01-2015